Antibiotica

Antibiotica hebben sinds hun ontdekking miljoenen levens gered. Ze behoren tot de belangrijkste medische doorbraken van de 20e eeuw. Maar zoals met veel krachtige middelen geldt: gebruik ze wijs. Want hoewel antibiotica bij ernstige bacteriële infecties onmisbaar zijn, hebben ze ook een keerzijde – onder andere voor je darmmicrobioom.

In deze blog kijken we naar wat antibiotica precies doen, waarom ze soms écht nodig zijn, welke risico’s eraan kleven én hoe je je darmen kunt ondersteunen tijdens en na een antibioticakuur.

Wat doen antibiotica eigenlijk?

Antibiotica zijn medicijnen die bacteriën doden of hun groei remmen. Ze werken dus uitsluitend tegen bacteriële infecties, niet tegen virussen zoals verkoudheid of griep. Er bestaan verschillende soorten antibiotica, elk gericht op een specifieke groep bacteriën of juist breed inzetbaar (breed-spectrum antibiotica).

Een arts schrijft antibiotica alleen voor als:

• Er sprake is van een ernstige of hardnekkige bacteriële infectie.

• Er risico is op complicaties als de infectie niet behandeld wordt.

• Het lichaam de infectie zelf niet voldoende kan opruimen.

Voorbeelden waarbij antibiotica levensreddend kunnen zijn:

• Longontsteking veroorzaakt door bacteriën.

• Ernstige urineweginfecties.

• Bloedvergiftiging (sepsis).

• Hersenvliesontsteking (bacteriële meningitis).

Zonder antibiotica zouden deze infecties vaak fataal verlopen.

De keerzijde: antibioticaresistentie en gewijzigd darmmicrobioom

Resistentie

Het grootste wereldwijde gevaar rond antibiotica is resistentie. Dit gebeurt wanneer bacteriën zich aanpassen en ongevoelig worden voor een antibioticum. Het gevolg: infecties die steeds moeilijker of zelfs niet meer te behandelen zijn.

Belangrijke oorzaken van resistentie:

• Onnodig gebruik (bijvoorbeeld bij virale infecties).

• Te korte of te lange kuren.

• Onjuist doseren.

• Veelvuldig gebruik in de veehouderij.

Volgens de WHO sterven wereldwijd jaarlijks honderdduizenden mensen door antibioticaresistente infecties – een aantal dat zonder ingrijpen alleen maar zal toenemen.

Impact op je darmmicrobioom

Naast resistentie is er nog een minder zichtbaar effect: antibiotica tasten je darmflora aan. Omdat antibiotica niet altijd onderscheid maken tussen ‘slechte’ en ‘goede’ bacteriën, krijgen ook nuttige micro-organismen een flinke klap.

Gevolgen voor je darmen kunnen zijn:

• Minder divers microbioom – minder variatie in bacteriestammen.

• Spijsverteringsklachten zoals diarree, opgeblazen gevoel of misselijkheid.

• Verhoogde vatbaarheid voor infecties zoals Clostridioides difficile.

• Langdurige verstoring van het microbioom, soms maanden na de kuur.

Hoe kun je je darmen ondersteunen?

Een antibioticakuur is soms onvermijdelijk – en dan is het belangrijk om extra zorg te dragen voor je darmgezondheid.

Tijdens de kuur:

• Eet vezelrijk: groenten, fruit, volkoren producten, peulvruchten. Vezels zijn voedsel voor je goede bacteriën.

• Vermijd overmatige suiker en ultrabewerkte voeding, die slechte bacteriën in de hand kunnen werken.

• Overweeg probiotica – maar overleg met je arts. Sommige studies tonen aan dat bepaalde stammen (zoals Lactobacillus rhamnosus GG en Saccharomyces boulardii) het microbioom sneller helpen herstellen en het risico op antibiotica-geassocieerde diarree verminderen.

Na de kuur:

• Blijf vezelrijk eten en voeg gefermenteerde producten toe (yoghurt, kefir, zuurkool, kimchi, kombucha) om je bacteriële diversiteit te herstellen.

• Varieer: hoe meer verschillende vezelbronnen en fermenteerbare plantenvezels, hoe beter je microbioom herstelt.

• Geduld: het kan weken tot maanden duren voordat je darmflora weer in balans is.

Wanneer juist wél antibiotica nemen?

Er is soms onnodige angst ontstaan waardoor mensen antibiotica weigeren, zelfs als het medisch noodzakelijk is. Dat kan levensgevaarlijk zijn. Het gaat om balans:

• Bij ernstige bacteriële infecties is een antibioticum vaak het verschil tussen herstel en ernstige complicaties.

• De risico’s van onbehandelde infecties (zoals sepsis of longontsteking) wegen vaak vele malen zwaarder dan de tijdelijke verstoring van het microbioom.

Daarom: vertrouw op een arts die zorgvuldig afweegt of antibiotica nodig zijn, en volg altijd de voorgeschreven dosering en duur.

Samengevat

Antibiotica zijn een krachtig wapen tegen bacteriële infecties – soms levensreddend. Maar overmatig en verkeerd gebruik leidt tot resistentie én verstoort je darmmicrobioom.

De sleutel zit in juist gebruik:

• Alleen inzetten als het écht nodig is.

• Altijd de volledige kuur afmaken.

• Tijdens en na de kuur je microbioom ondersteunen met vezels, gefermenteerde voeding en eventueel probiotica.

Zo combineren we het beste van beide werelden: de kracht van antibiotica bij ernstige ziekten én een gezonde darmflora voor de lange termijn.